SOSW

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Leżajsku

Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image Slideshow Image
12

Biofeedback jako metoda interdyscyplinarna

biofeedbackBiofeedback jako metoda interdyscyplinarna wspomagająca terapię pedagogiczną, psychologiczną i logopedyczną

 

Biofeedback, czyli biologiczne sprzężenie zwrotne

  • jest nieinwazyjną, klasyczną metodą neuroterapii  trenującą funkcje psychiczne, neuropsychiczne i psychosomatyczne na poziomie centralnego układu nerwowego, pozwalającą przywrócić harmonię fal mózgowych na zasadzie bioregulacji i samouczenia się mózgu
  • jest metodą uczenia się i podlega takim samym prawidłowościom jak cały proces nauczania – uczenia się. Uzyskane efekty muszą być utrwalone. Konieczne jest powtarzanie i przypominanie, stosowanie hierarchizacji celów oraz przestrzeganie zasady systematyczności i aktywności uczącego się. Trening metodą EEG biofeedback musi uwzględniać indywidualne możliwości i potrzeby pacjenta.
  • metoda leczenia wspomagająca w sposób istotny wiele rodzajów terapii (psychologiczną – np. w przypadku niska samoocena, brak motywacji, depresji, stanów lękowych, nerwic, nartęctw, ADHD, ADD /pedagogiczną przy niskiej koncentracji, słabej pamięci, dysleksji, dysgrafii, dyskalkulii/ logopedyczną- logofobia, jąkanie, mutyzm, autyzm)
  • metoda, stosowana z dużym powodzeniem na całym świecie. Obecnie nowoczesna terapia wykorzystywana do wspomagania leczenia w klinikach, ośrodkach rehabilitacyjnych oraz poradniach psychologiczno - pedagogicznych cieszy się dużym uznaniem w Polsce.

Biofeedback jest znaną już od dawna techniką terapeutyczną, wykorzystywaną do uczenia się samoregulacji funkcji biologicznych (np.: w treningu autogennym Schulza), które przebiegają nieświadomie np.: oddychanie, temperatura ciała, ciśnienie krwi, kontrola napięcia mięśniowego.

Metodę EEG-Biofeedback po raz pierwszy zastosował amerykański neurofizjolog Barry Sterman, który w latach 80-tych prowadził eksperymenty w NASA. Szkolił astronautów i pilotów, którzy w warunkach stresu uczyli się efektywnego działania i podejmowania decyzji.

Treningi EEG biofeedback wyciszają i relaksują przy jednoczesnej aktywacji procesów myślowych. Wyciszają nadpobudliwość psychoruchową, niepokój i lęki, agresję i poprawiają stosunki z otoczeniem. 

Spektrum zastosowania tej metody jest bardzo szerokie, jak szerokie są możliwości naszego mózgu. To w mózgu odbywa się przetwarzanie wszelkiej informacji, jaką odbieramy w jakikolwiek sposób.

Mózg jest bowiem  "centrum dowodzenia" - stąd idą rozkazy jak i kiedy reagować ma nasze ciało. Jeśli nie jesteśmy zadowoleni z naszych reakcji, bądź uważamy, że za słaby jest odbiór (mierna pamięć, słaba koncentracja uwagi, spostrzeganie czy kojarzenie) - przy pomocy treningów metodą EEG biofeedback możemy to istotnie zmienić.

Na czym polega trening EEG-biofeedback?

Proces zwracania informacji zwany jest sprzężeniem zwrotnym,  z angielskiego feedback. Biofeedback to metoda informacyjnego sprzężenia zwrotnego, odnoszącego się do funkcjonowania ciała.

Przekazane informacje zwrotne z zapisu EEG pozwalają utrzymać pewien stopień kontroli nad falami własnego mózgu, dlatego metodę treningu napięcia czynnościowego mózgu nazwano EEG-Biofeedback. Jest wykorzystywana w celu optymalizacji pracy mózgu poprzez proces uczenia się odpowiednich częstotliwości fal mózgowych.

Przebieg treningu.

Dwie elektrody przyklejone do głowy rejestrują fale mózgowe, które są wzmacniane przez komputer, który przetwarza dalej sygnał i zapewnia sprężenie zwrotne. Fale są jednocześnie analizowane przez naturoterapeutę. Sprzężenie zwrotne jest informacją o tym, jakie fale mózgowe przeważają w danej chwili. Przebieg własnych fal mózgowych, przepisany graficznie pod postacią wideogry, obserwuje trenowany na swoim monitorze. Grą kieruje się tylko za pomocą pracy własnego mózgu bez klawiatury czy joysticka. Kiedy wzrasta aktywność mózgu w pożądanym paśmie częstotliwości fal mózgowych, otrzymujemy nagrodę w postaci punktów, gra się udaje. Przy wzroście aktywności niepożądanych pasm sukces w grze znika. Mózg stopniowo reaguje na motywacyjne wskazówki proponowane przez neuroterapeutę w postaci nagrody za dobre wyniki gry. W ten sposób mózg sam rozwija proces uczenia się nowych, bardziej odpowiednich częstotliwości fal mózgowych. Prawidłowe zakresy częstotliwości dziecka czy studenta, które można wytrenować, określone są na podstawie wiedzy naukowej w zależności od wieku, stanu świadomości i rodzaju wysiłku psychicznego trenowanego.

Metoda ta jest skuteczna w 85 – 95% przypadków, w zależności od stopnia złożoności problemu.

Jakie korzyści daje trening osiągnięć wykorzystujący EEG BFB?

 

Najczęściej,  w odniesieniu do ludzi zdrowych wymieniane są:

  • lepsza koncentracja,
  • lepsza uwaga,
  • łatwiejsze podejmowanie decyzji,
  • zmniejszenie liczby błędów,
  • skrócenie czasu reakcji,
  • wzrost kreatywności,
  • lepsza pamięć,
  • przyspieszone uczenie się,
  • zwiększona odporność na stres,
  • zwiększona produktywność,
  • mniejsza podatność na "wypalanie się",
  • zahamowanie lęków / tremy,
  • głębszy i łatwiej osiągalny relaks,
  • poprawa samopoczucia,
  • lepsza integracja umysłu i ciała,
  • zwiększenie pewności siebie / asertywności,
  • lepsza samokontrola,
  • rozwój samoświadomości,
  • rozwój inteligencji emocjonalnej.

 

W odniesieniu do osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

wskazywane są pozytywne rezultaty w stanach diagnozowanych jako:

  • nadpobudliwość psychoruchowa
  • padaczka
  • zaburzenia procesu uczenia się, również o cechach dysleksji,   dysgrafii i dyskalkulii
  • zaburzenia snu
  • napady lęku i paniki
  • zaburzenia autoimmunologiczne
  • stany po uszkodzeniach mózgu
  • autyzm
  • niepokój psychoruchowy
  • moczenie nocne
  • zaburzenia koncentracji uwagi
  • zaburzenia pamięci
  • zaburzenia osobowości
  • zaburzenia rozwoju mowy i płynności mowy

 

Czy trening metodą biofeedbacku jest "dobry na wszystko"?

Nie. Obszarami oddziaływania takiego treningu są zasadniczo potencjał umysłu i reakcje na stres.

Czy trening metodą biofeedbacku działa na każdego?

Badania sugerują, że ok. 90% osób dostrzega korzystny wpływ treningu. Jest on indywidualnie zróżnicowany: od subtelnego po silny. Dla niektórych osób neurofeedback ma znaczenie przełomowe. Subiektywne oceny znajdują potwierdzenie w badaniach obiektywnych wskaźników, np. płynności pojęciowej, liczby popełnianych błędów, sprawności wzrokowo-słuchowej, wyników szkolnych. Niektóre badania wskazują także na wzrost IQ.

Czy EEG biofeedback wymaga wiary?

Tak: odrobiny wiary we własne siły. I chęci do doskonalenia swoich możliwości. Jak w każdym procesie uczenia, wyniki są uwarunkowane aktywnością.

Dla kogo trening metodą neurofeedbacku nie będzie przydatny?

Trening osiągnięć nie będzie przydatny osobom, które:

  • nie odczuwają potrzeby zwiększania możliwości swojego umysłu, ani odporności na stres,
  • nie mogą poświęcić na ten cel przynajmniej kwadransa, co kilka dni,
  • odczuwają niepokój lub lęk przed korzystaniem z tego rodzaju zaawansowanej techniki.

Jak długo trwa trening ?

Minimum to kilkanaście krótkich sesji odbywanych co parę dni. Dla uzyskania znaczących i trwałych efektów stosuje się ich zwykle kilkakrotnie więcej. Najlepsze wyniki daje natomiast stałe praktykowanie - podobnie jak w wypadku zajęć sportowych. Oprócz regularnych ćwiczeń korzystne jest też stosowanie neurofeedbacku przed poważniejszymi wyzwaniami, np. kluczowymi spotkaniami, publicznymi wystąpieniami, egzaminami, a także po silniejszych stresach i w okresach przeciążenia.

W przypadku osób zdrowych standardowy trening EEG biofeedback składa się przynajmniej z dziesięciu cotygodniowych półgodzinnych sesji, a efekt wzmocnionej koncentracji i np. zdolność szybkiego uczenia się trwa przez mniej więcej rok po zakończeniu treningu. Terapia ukierunkowana na leczenie określonych schorzeń trwa dłużej, wymaga przynajmniej 20-30 sesji, a połączona jest z klasycznym badaniem EEG.

 

Kiedy odczuwalne są efekty treningu osiągnięć?

Doświadczenie efektów ma kilka faz. Początkowo wiele osób doznaje tzw. efektu nowości (podobnie jak np. po zakupie samochodu), związanego z podekscytowaniem. Nie jest on zasadniczym celem treningu i zwykle wygasa w ciągu kilku dni. Drugą składową, obserwowaną względnie regularnie, jest poprawa samopoczucia (uspokojenie, rozpogodzenie, ożywienie, klarowność itp. - zależnie od typu treningu). Występuje ona zwykle w trakcie treningu lub w ciągu kilku godzin po nim. Trzecia składowa, uważana za główny cel neurofeedbacku, to stopniowo postępująca (na przestrzeni kilkunastu-kilkudziesięciu treningów) poprawa wymienionych wcześniej funkcji psychicznych . Z czasem wyższy poziom funkcjonowania rzutuje na wiele dziedzin życia  i zaczyna być postrzegany jako jego naturalny element.

 

Czy istnieją jakieś ograniczenia lub przeciwwskazania dla EEG biofeedbacku?

Neurofeedback leczniczy powinien być prowadzony przez wyszkolonego terapeutę,  z użyciem przeznaczonego do takich celów sprzętu. Osoby cierpiące na epilepsję, zespół potraumatyczny lub schizofrenię powinny stosować biofeedback wyłącznie przy udziale terapeuty. Biofeedback nie jest praktykowany poniżej 7 roku życia. Starszym dzieciom  z niedoborami uwagi podaje się zwykle sygnały zwrotne w formie efektownych prezentacji wizualnych.

Czy zdarzają się niepożądane reakcje na trening osiągnięć metodą EEG Biofeedback?

Niekiedy występuje przejściowe pobudzenie nerwowe. W takim wypadku należy skrócić sesje, przeprowadzać je rzadziej lub zaprzestać treningu.

W wypadku silnego napięcia psychicznego lub niedoborów snu trening może sprowokować przejściową senność.

Jakie fale mózgowe  są najlepsze?

Żaden typ fal mózgowych nie jest najlepszy w każdych warunkach. Np. jeden rodzaj fal dominuje przez większą część zdrowego snu, natomiast ich dłuższa przewaga w stanie czuwania wiąże się zwykle z brakiem uwagi.

Pożądany typ fal zależy też od lokalizacji w mózgu i wieku badanego. Przy tym określony rodzaj fal prawie nigdy nie występuje samodzielnie, lecz w rozmaitych proporcjach z falami o innych częstotliwościach.

Terapeuta programujący trening EEG biofeedback   uwzględnia normy charakteryzujące dany przedział wiekowy oraz  wskazania neuropsychologiczne.

Jak EEG Biofeedback wykorzystywany jest w naszej szkole?

 

Trening EEG Biofeedback włączony jest na trwałe w system rewalidacji indywidualnej. Do jego pełnego wykorzystania prowadzi jednak kilka etapów:

  • etap wstępny – ukierunkowany na „oswojenie się” ze sprzętem i metodą; poznać je muszą  uczniowie i ich rodzice oraz  nauczyciele, a osoba obsługująca urządzenie musi zebrać niezbędne doświadczenie,
  • przygotowanie włączenia terapii EEG BFB w system rewalidacji – opracowanie założeń programowych , kryteriów kwalifikowania i  formalnych aspektów realizacji terapii, w tym – przeszkolenie drugiego terapeuty,
  • realizacja innowacji pedagogicznej.

Nowe możliwości neurotechnologii

Ostatnie dziesięciolecie przyniosło znaczące postępy w neuropsychologicznych technikach, służących do diagnozy ogólnego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego oraz do określenia stopnia i miejsca uszkodzenia mózgu. Na szczególną uwagę zasługują techniki zapisów czynności bioelektrycznej mózgu, gdzie dotychczas kluczową rolę odgrywało badanie EEG. W ostatnich latach za największy postęp uznano pojawienie się skomputeryzowanego, nieinwazyjnego urządzenia zwanego EEG-Biofeedback lub neurofeedback, które ma zastosowanie nie tylko diagnostyczne, ale również terapeutyczne. Powszechnie wiadomo, że stany umysłu i związane z nimi zachowania łączą się z wzorcami pracy fal mózgowych (delta, theta, alfa, beta). Regulacja elektrycznej aktywności mózgu powoduje specyficzne zmiany zachowania, które zależne są od tego, jakie funkcje pełnią fale w określonych powierzchniach mózgu.

EEG biofeedback - nowa, skuteczna metoda terapeutyczna zwiększająca efektywność funkcjonowania naszego mózgu

Nowoczesna aparatura medyczna umożliwia ilościową analizę wzorów czynności elektrycznej mózgu i pozwala na porównanie rozlokowania wybranych fal oraz ich amplitudy w różnych obszarach mózgu. Ponadto osoba poddawana terapii EEG Biofeedback uczy się modyfikacji i kontroli funkcji własnego mózgu co oznacza, iż jest w stanie zmieniać wzorzec wytwarzanych fal czyli wzmacniać pożądane i hamować niepożądane fale mózgowe. Zdobycie umiejętności pozytywnej zmiany wzorca wytwarzanych fal mózgowych, od którego zależy stan naszego umysłu i zachowanie, oznacza w praktyce możliwość zwiększenia sprawności mózgu, szczególnie w zakresie koncentracji uwagi, pamięci, kreatywnego myślenia, osiąganiu stanów relaksacji w sytuacji stresu oraz lepszą koordynację psychoruchową. Człowiek wykorzystuje jedynie od 5% do 10% potencjału swojego mózgu. Dlatego podstawą neuroterapii jest wykorzystanie plastyczności mózgu czyli jego zdolności do zmian organizacji połączeń neuronalnych pod wpływem bodźców, które na niego oddziałują. W ten sposób neurofeedback zwiększa i doskonali funkcjonowanie poznawcze mózgu, a w rezultacie wpływa na zmianę naszego zachowania. Jest to bardzo ważne osiągnięcie w dziedzinie neurotechnologii, która wykorzystując terapeutyczno-stymulującą aparaturę elektroniczną znajduje zastosowanie w terapii zaburzeń psychosomatycznych, neurologicznych, jak i w treningach doskonalących funkcjonowanie ludzi zdrowych, na przykład nastawionych na osiąganie sukcesów w sporcie, nauce czy biznesie.

 

Dla kogo przeznaczone są treningi EEG biofeedback?

 

Spektrum wskazań do treningu EEG Biofeedback jest bardzo szerokie. Mogą z niego korzystać zarówno ludzie zdrowi, którzy chcą poprawić efektywność pracy mózgu, zmniejszyć poziom stresu, jak również osoby z różnymi zaburzeniami psychicznymi i neurologicznymi.

Obecnie badacze skuteczności neuroterapii podejmują najwięcej badań dotyczących leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD i ADD) oraz leczenia zaburzeń uczenia się, a także zaburzeń zachowania (np.: agresja) u dzieci. W przypadku ADHD stwierdzono, że osiągnęły one korzystne zmiany w zachowaniu - nabyły umiejętności niezbędnych dla koncentracji uwagi, modulowania nadmiernej pobudliwości ruchowej oraz impulsywności. Wyniki badań wskazały, że neurofeedback może być alternatywną metodą leczenia ADHD w stosunku do leczeniafarmakologicznego. Jest to istotne porównanie technik leczenia, ponieważ leki mają tylko wpływ "koncentrujący" i efekty dają już po kilku godzinach, zaś dzieciom potrzebne są umiejętności samokontroli (kierowania swoim zachowaniem), które mogłyby wykorzystywać w nowych sytuacjach.

Treningi EEG-Biofeedback znajdują zastosowanie w terapii problemów w nauce takich jak: dysleksja, dysgrafia, dysortografia itp.

Wskazane są szczególnie przed rozpoczęciem edukacji w szkołach i przedszkolach, bowiem uczą dziecko jak radzić sobie z trudnymi emocjami oraz stresem.

Trening wycisza i relaksuje, umożliwiając równoczesną aktywację procesów myślowych.

Dlatego dziecko poznaje jakie posiada możliwości i w jaki sposób może wykorzystać je w nauce. Należy także podkreślić, iż nierzadko z treningu EEG-Biofeedback korzystają dzieci  i młodzież wybitnie zdolna ze względu na złożoność problemów społecznych i emocjonalnych.

Elementy treningu EEG-Biofeedback stosowane są również w metodach, służących szybkiej nauce języków obcych.

Szczególne zainteresowanie wśród badaczy wzbudzają korzystne efekty stosowania techniki EEG-Biofeedback u osób zdrowych, które chcą podjąć pracę nad poprawą funkcji poznawczych czyli koncentracją uwagi, pamięcią, kreatywnym myśleniem, podejmowaniem decyzji, planowaniem.

Stąd na treningi udają się również osoby, które chcą uzyskać poprawę w  wynikach sportowych, osoby pracujące twórczo w celu uzyskania większych osiągnięć artystycznych (muzycznych, aktorskich), czy też ci, u których praca wiąże się z nadmiernym stresem i odpowiedzialnością (biznesmeni, policjanci, maklerzy, piloci, sportowcy wyczynowi).

Ogromne nadzieje wiążą się ze stosowaniem neuroterapii w leczeniu zaburzeń neurologicznych: migreny, chronicznego bólu, stanów po udarze lub urazie mózgu, choroby Parkinsona, padaczki, śpiączki, porażenia mózgowego. Duże sukcesy odniesiono w leczeniu migreny - wykazano, iż samoregulacja i kontrola nadaktywności wolnych potencjałów korowych za pomocą treningów neurofeedback może zapobiec wystąpieniu bólu lub pomóc w kontroli jego intensywności.

Podobnie tening EEG-Biofeedback zaczęto stosować jako bezpieczną metodę, która przynosi wymierne efekty w leczeniu padaczek, szczególnie tych lekoopornych.

Na szczególne zainteresowanie zasługują badania efektywności metody w leczeniu zaburzeń psychiatrycznych (zaburzenia afektywne, schizofrenia), z zakresu psychologii klinicznej (zaburzenia lękowe, autyzm, zaburzenia snu) oraz zaburzeń psychosomatycznych, gdzie neurofeedback stanowi skuteczną terapię wspomagającą. Najważniejszą konsekwencją stosowania neuroterapii jest to, że nabyte umiejętności panowania nad zachowaniem w czasie treningu EEG-Biofeedback generalizują się na nowe sytuacje w życiu codziennym (w rozwiązywaniu problemów społecznych i związanych z nauką, radzeniu sobie ze stresem itd.).

A zatem osiągnięte po zastosowaniu sesji EEG-Biofeedback zmiany w aktywności bioelektrycznej mózgu są względnie stałe. Zaletą metody jest również brak niepożądanych efektów ubocznych.

Biofeedback a problem ADD i ADHD

Biofeedback stosuje się w przeróżnych dolegliwościach ale najpoważniej wykorzystywany jest u dzieci z ADHD  (nadpobudliwością).

Jest również wykorzystywany z powodzeniem u dzieci z autyzmem - warunkiem jest, żeby dziecko pozwoliło przyczepić sobie elektrody do mózgu. Niekoniecznie jednak jest to przeznaczone wyłącznie dla dzieci najlepiej funkcjonujących - często zależy to od pomysłowości terapeuty, w jaki sposób "usadzić" dziecko. Metoda jest kompletnie nieinwazyjna i nie ma skutków ubocznych. W zależności od stanu dziecka trzeba odbyć różną ilość sesji (2-3 razy w tygodniu).

Postępowanie neurofeedback dla symptomów ADD/ADHD - pogląd współczesny.

Badania naukowców wskazują, że osoby z ADD mają zaniżoną czynność beta fal mózgowych, a ADHD jest przejawem zaniżonej aktywności fal SMR w czynności bioelektrycznej mózgu. Oba typy zaburzeń : ADD i ADHD bardzo często mają nadmiar thety lub alfy działalności - albo obu naraz. Około 37 % populacji ma zaniżoną betę. Skuteczniejszym traktowaniem bywa więc redukcja nadmiarowej thety i alfy, niż "wzmacnianie"(promowanie) bety. W związku z powyższym zaleca się, jako optymalne postępowanie dla ADD i ADHD - najpierw redukować oczywiste nadmiarowe dystrybucje thety i alfy, gdziekolwiek wystąpią. Zazwyczaj, tylko część pasma alfy lub theta jest anormalnie wyniesiona. Bardzo pomocną jest tutaj analiza brainmapping, która precyzyjnie wskaże zakres częstotliwości (anormalnie wyniesionej) oraz miejsce położenia w strukturze mózgu.Dzięki takim prostym zabawom można nie tylko poprawić zdolność koncentracji i obniżyć poziom stresu, ale także pomóc osobom cierpiącym na różne schorzenia o podłożu psychologicznym. Z treningów z użyciem EEG biofeedbacku korzystają zestresowani biznesmeni, a także wiele osób znanych z pierwszych stron gazet.

 

To właśnie EEG biofeedback był tajemniczym treningiem psychologicznym, który pomógł Adamowi Małyszowi - dzięki wytrenowaniu umiejętności niezwykłej koncentracji - odnieść spektakularne sukcesy sportowe. Terapia EEG biofeedback pomaga cierpiącym na depresję i stany lękowe, przynosi doskonałe rezultaty w leczeniu dysleksji i nadpobudliwości u dzieci. Lista schorzeń, w których EEG biofeedback może pomóc, jest dłuższa: apatia, dysgrafia, przewlekłe bóle głowy i migreny, zaburzenia snu, chroniczne zmęczenie, natręctwa, uzależnienia, bulimia, anoreksja, chorobliwa trema, zła samoocena. W dodatku korzystanie z EEG biofeedback nie ma praktycznie żadnych skutków ubocznych, może poza koniecznością zmywania z głowy specjalnej substancji poprawiającej działanie elektrod.

W opracowanym materiale wykorzystałam informacje zawarte między innymi na stronach:

http://medycyna.rodzinna.net/content.php

http://www.qz.pl/glowna.php

http://www.biofeedback.pro.wp.pl/artykul1.htm

http://www.idg.pl/artykuly/43523.html

opracowała

Małgorzata Podubny

Szukaj

Pośw. sztandaru

Nad. imienia - cz. 1

Nad. imienia - cz. 2

Nad. imienia - cz. 3

Pokaz SOSW

Nasz kanał Youtube

6-latki w szkole

Pozostałe

Analiza egzaminów